Dúil

Liam OFlaithearta

cead_mile_failte Sea-unworthy High-Water Diving Dun Laoghaire Old Dublin Howth Camus - sur la mer Joyce - Sex sur la plage Ocean Temperature Tides - Ireland, Britain. Forum wifi@reclaimthesea.com

Teangabháil

~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~

Teangabháil 001

Tháinig láir bhán ar cosa in airde anoir an trá in aghaidh na gaoithe. Bhí a heireaball sínte díreach uaithi amach le teann siúil. Bhí a poláirí leathanoscailte comh dearg le fuil. Thiteadh cúr óna drad le gach imeacht anála. Bhí clocha sneachta ar ardiompar ag an ngaoith. Lascadar canbhás na srathrach. Bhí an dá chliabh fholamh ag luascadh le míchothrom na gluaiseachta agus na heirse fliucha ag canrán do réir mar sciorradar timpeall ar na scornaí mínsnoite. Bhí gad fionnadh chapaill ag sileadh le tóin phollach gach cléibh. Stróic an ghaoth soip as an tstraith tuí sreagach bhí idir droim na lárach agus an canbhás garbh. Coinníodh san aer na soip. Ruaigeadh soir iad ar seachrán, i ndiadh a chéile, ag princeam mar bheadh féileacáin. Bhí Cáit Phádín Pheadair ag marcaíocht ar chairín na lárach, greim ar scorna aici lena láimh chlé, canna tae te crochta amach roimpi ina láimh dheis. Bhí sí cromtha amach os cionn na coirbe, ag soláthar foscaidh ón múr nimhe. Is é an dath dúghorm céanna a bhí ar a sciort a flainnín agus ar a súile fiáine. Bhí bróga úrleathair uirthi, séalín beag cinn ceangailte faoina smig agus seaicéad gearr craiceann caorach festithe go docht os cionn a cabhlach. Bhí sí hocht mbliana déag d'aois. Marcach ar fónamh bhí inti. Thiúrfá an leabhar gur ball corpartha den láir a colann.

Teangabháil 002

Bhí muintir na háite ag plé le adhairt fheamainne i gceann thiar na trá ó mhaideachan. Anois bhí an gaineamh glas brataithe acu le cocaí dearga, suas isteach ó bhriseadh na dtonn go guaire. Stad formhór na ndaoine nuair a chonaic siad an ógbhean ag déanamh orthu anoir an trá ar mhuin na lárach faoi rith te ratha. Rinneadar airdeall ar an ngluiseacht damanta. "Aie! A leabharsa" adeir fear acu " sin maighdean, a bhfuil díol rí inti" "Dar lán an leabhair!" a deir fear eile. "Dá mbeinnse aonraic inniu is ar a méar bheadh tnúthán agam le fáinne a chur." "Dar fia" adeir an tríú fear " b'fhearr liom mac óna broinn ná cnagaire talún." Bhí fear óg darbh ainm dó Beartla Choilm Bhríde ar a lá páighe ag athair Cháit an t-earrach sin. Bhuail fearg é nuair a chula sé caint na bhfear eile. Bhí sé i ngrá leis an gcailín. "Screadh mhaidne orthu!" adeir sé leis fein agus é ag teacht as béal toinne le lán píce den fheamainn. "Diabhail gháirsiúla! Ba cheart daoine mar iad sin a chaitheamh le aill." Bhreathnaigh sé soir an trá go cúthaill agus é ag caitheamh na feamainne ar an gcoca. Tháinig lasair ina ghruaidh nuair a chonaic sé Cáit. Amach leis arís sa taoille go deifreach, a cheann faoi aige le eagla go dtúrfadh na daoine faoi deara an chaoi a raibh an scéal idir é féin agus an cailín. Bhí sé préachta go smior. Bhí fuar nimhe ina lámha agus ina chosa. Bhí loscadh sáile ar a chuid ioscad. Ina dhiaidh sin, bhí tine dhearg faoi lasadh anois istigh ina chliabh. Bhí rith mire ina chuid fola. Léim Cáit anuas de chairín na lárach nuair a shroich sí cocaí feamainne a hathar. "Bail O Dhia ar an obair" d'fhóghair sí ar na ndaoine. "Go mba hé dhuit" adúradar léi. Tháinig a hathair anall agus cuthach air. Fear beag cruiteach é Páidín Pheadair Réamoinn. Bhí streanc air leis an bhfuacht. Bhí sé suas le trí fichid bliain. Níor thug a bhean aon chlann mhac dó agus bhí a chlann iníon, cé is moite de Cháit , imithe i gcéin. Sin é an fáth go raibh iallach air fear páighe bheith aige. "As do chéill atá tú" adeir sé ag breith greama cinn ar an láir. "Cé an fáth" adeir Cáit. "Bheith ag baint rith te reatha aisti seo" adeir Páidín "Sin é an fáth." Chuir Cáit scairt gháire aisti. Bhí sí i bhfad níos airde ná a hathair, cailín breá dathúil ligthe agus spleodar na sláinte ag borradh inti. "Ní raibh mé i ndon í choinneáil" adeir sí. "'Sé an t-earrach áiríonn sí ina fuil. Ní raibh fonn ar bith uirthi sodar ná cruasiúl a dhéanamh. Ní raibh uaithi ach cosa in airde. Níl cur síos ar bith ar an gcroí atá intí, capaillín beag gan éiter mar í." "Tá tú níos díchéillí ná do mháthair" adeir Páidín. "Go bhfóire Dia ár an té atá ag plé libh."

Teangabháil 003

Scaoil sé gad boilg na srathrach agus chuir sé lámh isteach idir an tuí agus droim na lárach. "Aie!" adeir sé "Tá báithead allais léi." Chreathnaig an láir nuair a mhotaigh sí fuaradas na láimhe at teangabháil lena craiceann te. "Aie" adeir Páidín" óinseach ag baint rith te reatha seo aisti agus í chomh ramhar le muc tar éis diomhaointis an gheimridh." Chuir Cáit scairt eile gháire aisti agus í ag siúl sall go dtí ulán mór eibhir. "Ara! Níl ansin ach seafóid" adeir sí. "Dhéanfadh an rása sin leas di. Ghlanfadh sé an píobán aici." Chuir Páidín an tiarach taobh amuigh de eireaball na lárach. Bhog sé an tsratar anonn agus anall, ag tabhairt beagán gaoithe don droim teaspach. Ansin chur sé an tiarach ar ais agus thug sé leathfáiseadh ar an ngad boilg. "Aie!" adeir sé go buartha " Is trua an té atá gan mac." Chuir sé cléibhín féir thirim faoi cheann na lárach. Ansin bain sé glaic den tuí as an tsrathar agus thosaigh sé ag cimilt na gcos. "Da d'tugadh Dia aon mhaicín beag féin dhom" adeir sé "bheadh mo dhóthain ansin." Chuaigh Cáit ar foscadh faoi ulán agus scaoil sí a seacéad. Bhí a naprún casta timpeall ar a lár faoin seacéad. Bhí burla sa naprún. Scaoil sí an naprún freisin agus leag sí an mangarae ar an ngaineamh. Bhí sin ann, gíotaí móra aráin agus im orthu, uibheacha bruite, salann, dhá spúnóig agus dhá mhugín. Scar sí an naprún faoin ulán. Chóirigh sí an bia agus an gléas os a chionn. Scaoil sí an t-éadach a bhí casta timpeall ar an gcanna. Dhoirt sí amach lán an dhá mhugín den tae te. "Teannaigí anall anois" d'fógairt sí ar an mbeirt fhear."Gabhaigí anall agus ólaigí an braon te seo. Ná ligí dó fuarú." Tháinigh Beartla anall comh luath agus bhí an focal ráite aici. Chuir sé faoi ar a shálaagus bhain sé dhe a chaipín. Rinne sé comhartha na croise ar a chlár éadain. Shín Cáit mugín chuige. "Meadaí Dia thú" adeir sé. "Hé dhuit" adeir sí. Bhreatnaíodar sna súile ar a chéile. Dheargadar. Cé nach raibh sna cúpla focal abhí ráite acu ach comaoin ghnáis, tháinigh an oiread cúthaileadais orthu agus dá mbeidís tar éis rún a ngrá a ligean lena chéile. Thug Cáit a haghaidh ar siúl go tobann. Chrom Beartla ar an mbia.

Teangabháil 004

Tháinigh Páidin anall go dti an t-ulán agus é ag séideadh anála ar a lámha préachta. "Sall leat " adeir sé le Cáit, " agus beir greim mullaigh uirti sin, ar fhaithíos go ngeitfeadh an diabhal. Tá scéan inti de bharr an fhluaicht mhallaithe seo." Rinne sé tóin le talamh, choisric se é féin go deifreach agus thosaigh sé ag ithe. Bá cosúil le duine é bheadh leathbástaithe leis an ocras, bhí sé chomh hamplach sin. "A Thiarna Dia!" adeir Cáit agus í ag síneadh mugín den tae chuige. " Cé an fáth nach dtugann tú foighid do do phlaic?" "Bailigh leath sall" adeir sé "Diabal ómós agat d'athair ná do mháthair." Chuaigh Cáit sall agus thosaigh sí ag cimilt cláir éadain na lárach. "Deifir ort, a dhuine " adeir Páidín le Beartla "Ni féider le daoine bochta an lá ar fad a dchaitheamh lena mbéile." Níor labhair an buachaill óg. Cé go raibh lager ocrais air le dhá uair an chloig roimhe sin nI raibh sé i ndon níos mó na cúpla plaic ligean siar. D'imigh an t-ocras de chomh luath agus chonaic sé solas an ngrá i súile Cháit agus iadh ag dearcadh ar a chéile. Gach uile uair roimhe sin dar bhreathnaigh sí air ní raibh ina súile ach solas aerach na magadóireachta. Gach uile uair eile bhíodh sí ag déanamh meangadh gáire fad a bhí sí ag dearcadh air. Anois beag seo ní meangadh gáire a bhí ar a béal ach gruaim an iontais. Sin é an fáth gur imigh an t-ocras de agus gur tháinigh ceangal ina scornach, ar chaoi nach raibh sé in ann slogadh ach go dona. I leaba bheith ag ithe bhí sé ag dearcadh siar in ndiaidh a chúil ar Cáit. Is gearr gur thug Páidín faoi deara an dearcadh seo. Tháinig cuthach ar arís. "Deireann siad gur bhfuil cead ag cat breathnú ar ríon," adeir sé. "Ní bheadh a fhios agat an fíor é nó nach fíor é. Tá fhíos agam, ar chuma ar bith, nach bhuil cead ag bodan súill a leagan ar iníon an fhir fhiúntaigh. A d'tuigeann tú céard tá mé ra leath, a mhic Choilm Bhríde?" Bhreathnaigh an t-ógánach go géar ar Pháidín. Ní raibh cosúlacht feirge dá laghad ar a ghnúis, cé is moite den lasair a tháinigh ina shúile gorma. "Tabair aire duit féin, adeirm" arsa Páidín, ag leanacht den liobairt go drochmhúinte. "Níl agat ach garraí dorais, dhá gabhar agus asal. Níl athair ná deartháir ná deirfiúr ag gabháil leat. Níl agat ach do mháthair agus í sin tinn le deic mbliana agus í ag tuilleamaí ort ar gach uile bhealach, díreach mar bheadh naíonán. Ní raibh talamh ná trá ag aon duine do chine riamh sa bólaí seo. Ní raibh iontu riamh ach ropairí agus daoine fánacha a ruaigeadh isteach san áit as poll iargúlach éigin, aimsir an Ghorta."

Teangabháil 005

Splanc Bertla. D'éirigh sé ina sheasamh de léim. Bhí a lámha ag craitheadh le buile. "Tá do dhótain ráite agat, a mhic Pheadair Réamoinn" adeir sé. "Ní raibh aon ropairí ag baint le mo mhuintirse riamh. Daoine cneasta diaganta a bhaineann liomsa, gach uile dhuine acu." "Cuma sa dioabhal sin liom," adeir Páidín. "Fan amach ó m'inín. Ní ar chailín a rugadh í dteach dhá bhó bá chóir d'fhear an dá ghabhar bheith ag breith ar súil a leagan." "Tá do dhótain ráite anois agat," adeir Bertla. "Bailigh leath," adeir Páidín, " ma tá do dhótain ite agat. Sall leath agus bí ag líonadh feamainne." Sall le Bertla agus fuinneamh faoi. Sháith sé cliabh i leataobh lena ghualainn agus d'fháisc sé an gad boilg. Leag sé air ansin ag líonadh feamainne isteach sa dá chliabh. Nuair bhíodar ag dul thar bruach rug sé ar a phíce agus choinnigh sé air ag líonadh suas os cionn coirbe. Bhí croí Cháit ag bualadh go tapaidh anois agus í ag dearcadh ar an ógánach. Chuir gluaiseacht fhiáin a nirt meisce uirthi.B'éigean dí a meácan a ligean in aghaidh ghualan na lárach. Bhí a súile leata ina ceann agus a béal oscailte. Cé go raibh na clocha sneachta fós ag titim agus iad ag gabháil go borb ar thaobh a ceannaghaidh, níorb eol sin dí. Níobh eol dí ach an dúil chumachtach bhí ag dianghabháil ar a croí, ar a h-anam, ar a fuil. Thug Páidín faoi deara cé an chaoi raibh an scéal ag Cáith agus é ag teacht anall ón ulán. Sheas sé go tobann. Chuir sé droim le múr. Chimil sé méar dá smig. "Sé anois" adeir sé leis féin go réidh. "Tá sí aimsithe ag an dailtín, ceart go leor. Ar m'anam go bhfuil." Bhreathnaigh sé ar Bheartla. Bhí gráin nimhe aige anois aige ar an ógánach slachmhar. Bhí gráin aige ar an droim díreach bhí chomh díreach le maide rámha. Bhí gráin aige ar an ngruaigh fhionn agus ar na súile gorma solasmara bhí i ndon mná chur ar seachrán le dúil. "Bascadh agus bearna air!" a dúirt sé le díocas. "An bacach! An deargbacach! Gan oiread na fríde ina phóca! Is gearr go chuirfidh mise deireadh lena chuid gaillí maisce. An bréantachas." Chuaigh sé chun an chapaill agus rug sé ar phíce. Thosaigh sé ag líonadh in éineacht le Beartla, duine acu ar gach aon taobh den láir. Is gearr go raibh an fheamainn in a cruach os cionn srathrach.

Teangabháil 006

Bhí sé in am gad a chaiteamh trasna. "Aire den ghad" adeir Páidín. "Scaoil anall é," adeir Beartla. Chuir Páidín uaidh an gad sall thar mhullach an bhoird. "Bfhuil sé agat?" adeir sé le Beartla. Ruaig an ghaoth amach chun cinn an ceann gaid. Thit sé trasna ar bhrollach Cháit. Shín sí ar Beartla é. "Bhfuil sé agat, a dhuine?" adeir Páidín arís go feargach. Níor labhair Beartla. Sé an caoi ar theangaigh a mhéaraha le droim láimhe Cháit agus é ag glacadh an chinn ghaid uaithi. Do phreab sé de bharr na teanghabhála. Do phreab Cáit fresin. Tháinigh míobhán ar an mbeirt acu. Tháinigh meisce orthu freisin de bharr an teaspaigh a chuir an teangabháil ina bhfuil. Scaoileadar uathu an ceann gaid. Rugadar greim dhá láimh ar a chéile go docht. Sheasadar brollach le brollach. Bhíodar ag craitheadh ó cheann go cois. Bhí a ngruanna faoi lasadh. D'fhannadar mar sin nó go bhéic Páidín arís. "Ce an diabhlaíocht atá anois ort, a dhailtín?" adeir an seanfhear. Scaoil Beartla uaidh Cáit agus rug sé ar an gceann gaid. Chuir sé timpeall ar fhiacal tóna an chléibh é. D'fháisc sé ansin é. Chaith sé trasna an dara gad. "Seo agat é," d'fhógair sé ar Phádín. Nuair bhí an dara gad feistithe ag Páinín, rith sé anall go dtí Beartla. "Níl ionat ach deargdailtín!" adeir sé. Ba cheart an maide thabhairt duit." "Bailigh leath" adeir Beartla "Ná abair aon cheo a cuirfeadh aiféala ar ball ort. Bailigh leath, adeirim." "Fan amach ó m'inín," a deir Páidin "nó cuirfidh mé an píce trií do bhaithis." D'imigh an lasair as súile Bheartla agus é ag breathnú ar an seanfhear. Tháinigh boigeacht ina ghnúis. Ba cladaire é an buchsill breá úd. Chrom sé a cheann agus shéas sé go humhal macánta os comhair Pháidín Pheadair. "Bacach," adeir Páidín" deargbhacach!" Chuaigh sé timpeall ar an láir. Bhreathnig Beartla ar Cháit . Bhí sise ag dearcadh air agus impí ina súile, ag cur in iúl dó go raibh sí toilteanach le pé rud bhí riachtanach a dhéanamh chun a ngrá a chur i bhfeidhm. Ach ní raibh i súile an ógánigh ach cladhaireacht agus umlacht. Do chreathnaigh Cáit agus d'iompaigh sí droim leis. Shín sé amach a lámh agus theangaigh sé lena ghuailinn. Chreathnaigh sí arís ach níor iompaigh sí ar ais chuige. Ansin rinne sé eascaine agus d' aimsigh sé a phíce.

Teangabháil 007

Choinnigh an bheirt fhear orthu ag lIonadh agus ag caitheamh gad nó go raibh seaneire mhaith teann os cionn srathrach acu. "Biiligh leath anois" adeir Páidín nuair a bhí an bord sách feistithe. "Dean deabhadh" Thóg Beartla an t-adhastar ó Cháit. Níor bhreatnaíodar ar a chéile an t-am seo. Shiúil sí anonn go dtí an t-ulán comh luath agus a bhí an t-adastar as a láimh. Thóg Beartla slat mara as an gcoca agus chuir sé lámh sa mbord. Chraith sé an tslat os comhair cinn na lárach. "Gab amach!" adeir sé "Bog leat!" Chuaigh an láir chun siúil go righin, méachan an ualaigh ag cur a cos i bhfad síos tríd an ngaineamh bog. Rinne sí a bealach suas isteach, idir cocaí feamainne na ndaoine, ag ardú suas go dtí an guaire. "Gabh amach, anois," adeir an t-ógánach léi agus é ag craitheadh an t-slat mara. "Coinnigh ort, adeirim." D'ardíodar suas thar an nguaire, túr dearg fliuch ag gluaiseacht ar cosa fada bána agus ógánach caol ard a threorú.. Chuadar as amharc taobh thall den ghuaire agus iad ag déanamh ar an ngarraí creag a bhí á leasú. "An deargbhacach!" adeir Páidín agus é ag dearcadh i ndiaidh an ógánaigh. Shéas sé ag breathnú nó go ndeachaigh ceann dearg an túir as amharc. "Sea anois!" dúirt sé ansin leis féin, "Cuirfidh mise deireadh lena chuid seafóide." Chuaigh sé soir an trá go dtí an áit in a raibh Marcas Seoigeach ag obair. "Cogar!" adeir sé le Marcas. Fear mór laidir é Marcas Seoigeach agus mullach dearg gruaige air. Chuaigh sé féin agus Páidin ar foscadh faoi choca feamainne. Lasadar an píopa. "Bhí tú caint ar chleamhnas scathamh ó shoinn ," adeir Páidín. "Bhíos," adeir Marcas " bhí mé ag cuimhniú ar an dara mac sin agam, ar Mhaidhc Dearg." "Togha fir, bail Dé air," arsa Páidín. "Ní ar Mhaidhc bhí aon locht agam,ach ar an airgead beag bhí rún agat thabhairt dhó." "M'anam, nach airgead suarach dhá chéad go leith,"adeir Marcas. "Airgead an-suarach ar fad," adeir Páidín "agus é ag fáil dhá chnagaire go leith, chomh maith leis an gcailín óg is dathúla san áit." "Céard tá uait, a dhaoine?" adeir Marcas "Saibhreas Mheireacá, an é?" "Cuir céad eile ar mo bhois," adeir Páidín ,"agus ní cuirfidh mé aon chaidéis ar an ábhar tairb sin agat, é seo bhí mé iarraidh an lá cheana." "Céad eile?" arsa Marcas "A rí na ndiabha! Dar ndóigh......."

Teangabháil 008

Nuair a chrom Cáit ar an mangarae beag a bhí scartha ar an naprún faoin ulán, ag braith ar é a bhailiú suas, ní raibh sí i ndon an rud ba lú a chrocadh. Ní raibh spreacadh féileacáin faghta ina corp ag an dobrón a thit uirthi nuair a chonaich sí an chlaidhreacht agus an umhlacht i súile Bheartla. Shuigh sí ar a gogaide. Chuir sí a lámha os comhair a haghaidh agus thosaigh sí ag gol. Tháinigh a spreacadh ar ais nuair bhí roinnt caoineacháin déanta aici.Chrap sí suas an mangarae agus rinne si burla de ina naprún,timpeall ar a lár. D'fheistigh sí a seacéad agus thug sí an bóthair abhaile di féin. Ag gabhail soir an trá chuaigh sí thar a hathair agus é ag comhrá le Marcas Sheoigeach faoin gcoca. Bhí an bheirt acu an-ghar dá chéile anois. Bhíodar ag bualadh doirn ar bhois, ag tabhairt gualann dá chéile agus ag roinnt an phíopa tar éis gach uile dhara focal. "Aie! Dia dhá réiteach!" adeir Cáit léi féin. "I bhfad uaim an anachain!" Thuig sí go maith go raibh an cleamhnas i ngar dá bheith déanta acu agus ní raibh le réitheach ach fíor-bheaghán. "O, a Thiarna Dia!" adeir sí agus í ag gabháil soir " Tá mé díolta acu mar bheadh banbh muice." C'ardaigh dí an guaire agus rinne sí uirthi suas ó dheas, ag déanamh ar an mbaile. Is gearr gur tháinigh múr eile cloch sneachta. Chuaigh sí ar foscadh faoi chlaí ard. D'fhan sí scatham ag breathnú uithi, méar idir fiacla aici, gan dada in a h-intinn. Ansin chuimhnigh sí go tobann ar Beartla. Phreabh sí mar bhuailfí buille uirthi. Leathnaigh a súile. Ar dtúis chuimhnigh sí ar theangabháil a láimhesean lena láimh agus ar theangabháil a bhrollaigh lena brollach. Chuimnigh sí ar an meisce a chuir an teangabháil sin ag gluaiseacht trína fuil. Ansin do chuimnigh sí ar an chladaireacht a chonaic sí ina shúile. Tháinigh dólás ifrinn ar a hanam leis an dara chuimhniú, ma ba soiléir di gurb é an chéad teangabháil an teangabháil dheireannach. Tháinigh scread go dtí béal a scornaí, ach ní dheachaigh sí níos faide aníos. Bhí an dólás seo ró-dhoimhin anois le haghaidh caoineacháin. Níor rinne sí ach breathnú ar chlaí thall an bhóthair agus ar na cloca fuara geala bhí ag gabháil go borb ar na cloca fliucha glasa.

ar ais blog na mara ar_aghaidh